Ψυχολογική Προετοιμασία Διαιτητών

Ένας από τους παράγοντες που συμβάλλει στην ανάπτυξη και καταξίωση του αθλητισμού και του πρωταθλητισμού είναι και η διαιτησία. Ο διαιτητής βρίσκεται στον αγωνιστικό χώρο για να προσφέρει και να φέρει εις πέρας ένα αξιόλογο, έγκυρο και εποικοδομητικό έργο το οποίο είναι συνυφασμένο με την εκπλήρωση των καθηκόντων και των υπευθυνοτήτων του.

Ο διαιτητής πρέπει να διαθέτει τα πιο κάτω  στοιχεία στο ενεργητικό δυναμικό της προσωπικότητας του:

  • να γνωρίζει απόλυτα (κατά το δυνατόν) τους κανονισμούς.
  • να εφαρμόζει τους κανονισμούς αλλά και το πνεύμα αυτών.
  • να είναι γνώστης της μηχανικής της διαιτησίας.
  • να είναι γνώστης των παιδαγωγικών αρχών, ιδιαίτερα, όταν πρόκειται για διαιτησία αγώνων σε επίπεδο εφήβων, νεανίδων και παίδων.
  • να ενημερώνεται συνεχώς για το άθλημα που διαιτητεύει.
  • να βοηθάει ώστε το παιχνίδι να γίνεται από τους παίκτες, χωρίς αυτό να επηρεάζει την έκβαση του αγώνα και να θέτει σε κίνδυνο την σωματική ακεραιότητα των παικτών. Σκοπός του κάθε παιχνιδιού εκτός από την νίκη είναι και η ευχαρίστηση που μπορεί να αποκομισθεί από τον αγώνα.
  • να είναι αμερόληπτος κατά τη διάρκεια του αγώνα και να μην διαιτητεύει με στόχο την προσωπική του προβολή.
  • να είναι κύριος του παιχνιδιού και να δημιουργεί την απαραίτητη ατμόσφαιρα. έτσι ώστε να μην υπάρχουν αρνητικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ διαιτητών, παικτών, προπονητών, παραγόντων και φιλάθλων.
  • να είναι σταθερός και αντικειμενικός στα σφυρίγματα του. Οι αποφάσεις του πρέπει να είναι ταυτόσημες για παρόμοιες περιστάσεις (ομοιόμορφη διαιτησία). Η ανομοιότητα των αποφάσεων για παρόμοιες περιστάσεις κριτικάρεται και εξαγριώνει προπονητές και παίκτες.
  • να αποφασίζει γρήγορα και με ακρίβεια.
  • να είναι ήρεμος και αποφασιστικός καθ’ όλη τη διάρκεια της διαιτησίας.
  • να είναι έτοιμος ψυχολογικά και φυσιολογικά, έτσι ώστε να είναι σε θέση να αντεπεξέλθει σε κάθε είδος αγώνα.

Έχει παρατηρηθεί, ότι όλα τα σεμινάρια της διαιτησίας αφορούν κατά το πλείστον την επεξήγηση και την εφαρμογή των κανονισμών, την μηχανική της διαιτησίας, την κατάλληλη ενδυμασία, και την αξιολόγηση των διαιτητών σε γραπτές και πρακτικές δοκιμασίες. Αν και όλοι παραδέχονται, ότι η ψυχολογική προετοιμασία των διαιτητών είναι σημαντικός παράγοντας για την επιτυχή και καταξιωμένη απόδοση τους, ωστόσο λίγη έμφαση δίνεται στον τομέα της εφαρμογής και εξάσκησης των ψυχολογικών δεξιοτήτων.

Οι αποτελεσματικοί διαιτητές δεν γεννιούνται έχοντας ανεπτυγμένο ένα πλήρες σετ ψυχολογικών ικανοτήτων – δεξιοτήτων Αντιθέτως, μετά από μακρόχρονη και επίπονη εξάσκηση ο διαιτητής αποκτά την ικανότητα να αναπτύσσει σωστή στρατηγική του παιχνιδιού, να συγκεντρώνει την προσοχή του στα κατάλληλα ερεθίσματα, να είναι ήρεμος και αποφασιστικός σε δύσκολες και πιεστικές καταστάσεις, να έχει αυτοπεποίθηση και να είναι γρήγορος και αποτελεσματικός στα σφυρίγματα του.

Για να έχει την ικανότητα κάποιος να διαιτητεύει σωστά δεν χρειάζεται μόνο η γνώση των κανονισμών, αλλά θα πρέπει να διαθέτει επίσης και έναν αριθμό ποιοτικών γνωρισμάτων. Τα ποιοτικά γνωρίσματα του σωστού διαιτητή είναι: η σταθερότητα, η συμπάθεια, η αποφασιστικότητα, η αυτοκυριαρχία, η εντιμότητα, η ευθυκρισία, η εμπιστοσύνη, η επικοινωνία και η ικανοποίηση που του προσφέρει η άσκηση του λειτουργήματος του διαιτητή και η οποία απορρέει από τα κίνητρα του.

Επομένως, ως απόρροια όλων των προαναφερθέντων, διαπιστώνεται, ότι τα ποιοτικά γνωρίσματα του διαιτητή είναι στενά συνδεδεμένα με την βελτίωση των ψυχολογικών ικανοτήτων του. Όσο πιο γρήγορα ο διαιτητής εντοπίζει και αξιολογεί αυτές τις ικανότητες τόσο πιο γρήγορα καταξιώνεται στο λειτούργημα του και στο χώρο του.

Αναπτύσσοντας τις ψυχολογικές του δεξιότητες έχει την δυνατότητα να έχει τον έλεγχο των νοητικών του διαδικασιών και των συναισθηματικών του καταστάσεων, αντί αυτές να τον ελέγχουν.

Προετοιμασία του διαιτητή

Η κορύφωση της απόδοσης του διαιτητή δεν επέρχεται τυχαία. Ο διαιτητής χρειάζεται ψυχολογική προετοιμασία πριν τον αγώνα, διατήρηση των ψυχολογικών ικανοτήτων του κατά την διάρκεια του αγώνα και αντικειμενική αξιολόγηση μετά το τέλος του αγώνα για να καταστεί ικανός να μεγιστοποιήσει την απόδοση του.

Πριν τον αγώνα

Αυτή ξεκινά από την στιγμή που μαθαίνει τον ορισμό του. Η ψυχολογική προετοιμασία πριν τον αγώνα περιλαμβάνει τους παράγοντες της συγκέντρωσης της προσοχής, του αυτοδιαλόγου και της νοερής εξάσκησης. Μια προετοιμασία αυτού του είδους επιτρέπει στον διαιτητή να οργανώσει τον χρόνο του, να εστιάσει την προσοχή του στον συγκεκριμένο αγώνα και να αποβάλλει κάθε αβεβαιότητα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την διευθέτηση της προαγωνιστικής φυσικής διέγερσης του διαιτητή σε ιδανικό (αποδοτικό) επίπεδο.

Κατά τη διάρκεια του αγώνα

Ο έμπειρος διαιτητής έχει τη δυνατότητα να προσαρμόζει το ψυχολογικό του προφίλ σύμφωνα με τις απαιτήσεις του παιχνιδιού και την εξέλιξη του αγώνα.

Δεν παρασύρεται από τις φωνές των φιλάθλων, των παικτών και των προπονητών. Έχει μάθει να διατηρεί την φυσική διέγερση στα επιθυμητά επίπεδα, να επικοινωνεί με τον άλλο διαιτητή, τους παίκτες και τους προπονητές με αποδεκτό τρόπο και σε ήρεμο τόνο και τέλος να εστιάζει κατάλληλα της προσοχή του ανάλογα με τις απαιτήσεις του παιχνιδιού.

Μετά τον αγώνα

Έτσι όπως οι δύο προαναφερθέντες τρόποι ψυχολογικής προετοιμασίας αυξάνουν τις πιθανότητες βελτίωσης της αποτελεσματικότητας του διαιτητή, έτσι και η μετά τον αγώνα εφαρμογή διαφόρων ψυχολογικών διαδικασιών μπορεί να βοηθήσει το διαιτητή να βελτιώσει την αποδοτικότητα του στο επόμενο παιχνίδι. Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που συμβάλλει στην βελτίωση της διαιτητικής ικανότητας είναι η ανατροφοδότηση.

Η ανατροφοδότηση σχετίζεται με την πληροφόρηση που έχουν στην διάθεση τους οι διαιτητές κατά την διάρκεια του αγώνα και μετά τον αγώνα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την διατήρηση ή την βελτίωση της αποδοτικότητας, Φυσικά κύρια δεξαμενή ανατροφοδότησης είναι ο ίδιος μας ο εαυτός μας κάνοντας την αυτοκριτική μας και μαθαίνοντας από τις καλές και κακές στιγμές μας.

Στρατηγική

Ο διαιτητής πρέπει να βρίσκεται στο γήπεδο αρκετή ώρα πριν την έναρξη τον αγώνα, έτσι ώστε να αναλύει και να καταγράφει τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία του. Στην αξιολόγηση του θα πρέπει να είναι σαφής και αντικειμενικός, διαφορετικά θα συνεχίσει να κάνει τα ίδια λάθη.

Για την σωστή ανάπτυξη της στρατηγικής του παιχνιδιού είναι απαραίτητο ο διαιτητής να γνωρίζει τις ομάδες που παίζουν (αντίπαλες ομάδες, προπονητές, παίκτες, και την ατμόσφαιρα του γηπέδου) και την θέση που παίζει σαν διαιτητής.

Ένας καλός διαιτητής οφείλει να γνωρίζει εκ των προτέρων τον τρόπο συμπεριφοράς των αθλητών, προπονητών, παραγόντων κ.τ.λ. και να μπορεί να προβλέπει και να αποφεύγει προβλήματα που ίσως να δημιουργηθούν. Εφαρμόζοντας σωστά διάφορες τεχνικές ψυχολογικής προετοιμασίας παρέχονται στον διαιτητή περισσότερες πιθανότητες για αποδοτικότερη και αντικειμενικότερη διαιτησία.

Κατά την διάρκεια των σεμιναρίων της διαιτησίας (φέτος και τα επόμενα χρόνια) θα αναπτυχθούν θέματα που αποσκοπούν στην βελτίωση των διαφόρων ψυχοσωματικών ικανοτήτων των διαιτητών της καλαθόσφαιρας με στόχο την μεγιστοποίηση της διαιτητικής τους ικανότητας.